GELICENSEERD RADIO-ZENDAMATEURISME EEN FASCINERENDE HOBBY.

In zowat ieder huis vinden we wel een radio, vanaf de kleine draagbare radio tot aan de meer uitgebreide, gecompliceerde huistoestellen. Ze hebben allemaal hetzelfde doel, namelijk informatie en ontspanning draadloos in onze huiskamer te brengen. De meeste mensen luisteren alleen naar de binnenlandse omroepstations, De buitenlandse zenders worden meestal maar door een enkeling beluisterd. Wat velen niet weten, is dat naast de omroepzenders er ook radioamateurs zijn, die met een vergunning ook hun uitzendingen verzorgen.


Denkt u hierbij niet aan de zogenaamde piraten, die illegaal en dus zonder vergunning, uitzenden, (meestal op de middengolf en omroep FM band), maar aan de radioamateurs die voor deze hobby - want dat is het - gestudeerd hebben en daarvoor bij het Agentschap Telecom van het ministerie van Economische zaken een examen hebben afgelegd. Deze radioamateurs vindt men dan ook niet op voornoemde middengolf en FM, maar op de hun door het Agentschap Telecom van het ministerie van Economische zaken toegewezen frequenties. 

Wij zullen u in het kort proberen uit te leggen op welke manier de informatie, die uit de radio komt, door de lucht (ook wel "de ether" genoemd), uw toestel bereikt. Niet op een zeer ingewikkelde en technische wijze, maar beknopt en voor iedereen te begrijpen.

HOE WERKT HET EEN EN ANDER?

De radio, zoals de meeste mensen die kennen, bestaat uit een ontvangsttoestel voor omroepzenders. We kunnen dan nog onderscheid maken tussen de verschillende golf-bereiken, zoals lange golf, middengolf, kortegolf en ultrakortegolf. Deze laatste wordt in de volksmond de FM omroep band genoemd.

Dit ontvangsttoestel kan met behulp van een antenne draadloos informatie ontvangen en deze weer omzetten in hoorbaar geluid (muziek en/of spraak). Om te begrijpen hoe dit in z'n werk gaat, eerst iets over frequenties.

Als we een stemvork aantikken, komt de vork in trilling en horen we een bepaalde toon. Stel de stemvork gaat 1.000 keer per seconde heen en weer, dan is de frequentie 1.000 perioden per seconde.

In plaats van perioden per seconde, kunnen we ook spreken van Hertz, afgekort Hz. - Dus 1 trilling per seconde is 1 Hz.- De lucht rond de stemvork komt ook in trilling en dat bereikt ons oor, zodat we een toon van 1.000 Hz horen.

Frequenties die we kunnen horen liggen ongeveer tussen 40 16.000 Hz. In plaats van 1.000 Hz kunnen we ook spreken van

1 kiloHertz, afgekort 1 kHz; 1 miljoen trillingen per seconde is 1 megahertz, afgekort 1 MHz.

Om nu informatie (spraak, muziek en dergelijke) via radioverbinding dingen dus draadloos- over te kunnen brengen, maakt men gebruik van hoge tot zeer hoge frequenties. Deze frequenties worden opgewekt in een zender en uitgestraald door middel van een antenne. Ook in uw gsm werkt dat net zo.

Deze trillingen van een zeer hoge frequentie zijn niet mechanisch, zoals bij de stemvork, maar elektrisch. Wat er door de zendantenne uitgestraald wordt, zijn geen luchttrillingen, maar magnetische trillingen en omdat deze magnetische trillingen elektrisch worden opgewekt, noemt men ze elektromagnetische trillingen of golven.

MODULATIE.

Maar aan alleen deze hoge frequentie hebben we weinig. Deze frequentie straalt weliswaar door de ruimte en komt terecht op een ontvangstantenne en gaat via de antennekabel naar de ontvanger, maar op deze ontvanger horen we niets, want deze zendfrequentie of draaggolf bevat geen informatie. Hoe voegen we nu deze informatie toe aan de draaggolf?

De informatie (muziek of spraak) bestaat uit trillingen van een lage frequentie. Deze frequentie moduleren we op de draaggolf frequentie. Dat kan bijvoorbeeld door de sterkte van de draaggolf te variŽren op het ritme van de spraak. Dat wordt dan amplitudemodulatie genoemd, afgekort AM. Dergelijke modulatie wordt onder andere toegepast op de lange-, midden- en kortegolf door omroepstations maar ook nog steeds in de luchtvaart. Een andere modulatie methode is de frequentiemodulatie, afgekort als FM. Bij deze modulatie blijft de sterkte van de draaggolf constant, maar wijzigt de zendfrequentie op het ritme van de spraak.

Radiozendamateurs kennen nog meer modulatie methoden, zoals SSB, wat staat voor Single Side Band, oftewel enkelzijband modulatie, waarbij de draaggolf wordt onderdrukt. Maar daar zullen wij verder niet op ingaan.

De voorafgaande stof is voor sommigen al moeilijk genoeg en de bedoeling is om de mogelijkheden en het hoe en waarom op een niet al te moeilijke manier uit de doeken te doen. Als u geÔnteresseerd bent volgt de rest vanzelf.

MOGELIJKHEDEN VERSCHILLENDE FREQUENTIES.

We kennen de lange golf, die loopt ongeveer van 150 - 285 KHz, dat is voor radio een lage frequentie met een grote golflengte. Hoe hoger de frequentie, hoe kleiner de golflengte is. Daarom is een satelliet LNB genoeg om satelliet tv te kunnen ontvangen, de schotel is alleen een reflector om het signaal te bundelen.

Er bestaat een bepaald verband tussen frequentie, golflengte en de voortplantingssnelheid van radiogolven, maar daar zullen we nu niet dieper op ingaan.

De middengolf loopt van 525 - 1605 KHz en de kortegolf van 3 - 30 MHz. (de meeste omroepontvangers zullen echter niet tot 30 MHz kunnen ontvangen). En de FM-band, ook wel ultrakortegolf genoemd, van 88 - 108 MHz. Het zal duidelijk zijn dat een radio-ontvanger in staat is om alleen ťťn frequentie tegelijk te ontvangen, anders zouden we allemaal geluiden door elkaar horen. De verschillende frequenties hebben allemaal een andere eigenschap, waar dan ook rekening mee gehouden moet worden. Zoals men weet is de aarde rond. Zou men vanaf een bepaald punt gaan zenden met lage frequenties (lange golf), dan buigt het uit gezonden signaal enigszins met de kromming van het aardoppervlak mee. Op de middengolf (iets hogere frequenties) gebeurt dit ook nog wel enigszins, maar komt men op de kortegolf, dan is dit ver schijnsel bijna verdwenen en straalt het uitgezonden signaal de ruimte in. Om nu toch iets met dit kortegolfsignaal te kunnen doen, maken we gebruik van de ionosfeer, een laag rond de aarde, die deze kortegolfsignalen reflecteert, dus terugkaatst. Zodoende komt dit signaal op een zeer grote afstand weer op de aarde terug. Vandaar dat met kortegolf verbindingen over de gehele aarde gemaakt kunnen worden.

Hoe hoger we nu in frequentie komen hoe slechter het signaal teruggekaatst wordt. Dat is onder andere het geval met de ultrakortegolf, de FM-band. Willen we daar een signaal ontvangen, dan moeten de zend- en ontvangstantenne elkaar kunnen "zien".

Dus de FM-zender heeft maar een beperkt bereik. Vandaar dat er overal in Nederland hulpzenders en masten staan, net zoals voor uw mobieltje. Zeer hoge frequenties dus, met hele kleine golflengtes.

In enkele gevallen gebeurt het wel eens dat ook een signaal met een zeer hoge frequentie teruggekaatst wordt. Dit gebeurt dan niet in de ionosfeer, zoals bij kortegolf, maar in de troposfeer. Dat is de onderste laag rond de aarde, tot zo'n 10 kilometer boven het aardoppervlak. Het kon dan voorkomen dat er in het analoge tijdperk soms Duitse, Engelse of Deense televisiestations ontvangen konden worden en de Nederlandse zenders soms 'weg drukten'.

Het is mogelijk nog verder verwijderde zenders te ontvangen. Het gaat meestal gepaard met "fading", dat wil zeggen het signaal komt niet altijd even sterk binnen. Wereldomvattend is dit niet. De grootste afstand, die overbrugd kan worden, ligt rond de 2.000 kilometer, hoewel uitzonderingen altijd mogelijk zijn.

 STEEDS MEER MOGELIJKHEDEN.

Niet alleen met gesproken woord, maar ook in morsesignalen kunnen verbindingen worden gemaakt. Bovendien kan men o.a. op de 23 centimeterband, rond de 1250 - 1285 MHz, ook met televisie gaan experimenteren.

Dan zijn de mogelijkheden nog niet op, want ook RTTY (radioteletype ofwel telex over radio, ook een Nederlandse vinding) behoort tot de mogelijkheden. Een zendamateur typt zijn tekst in op een telex of PC -aangesloten op een zender- en vele kilometers verder komt het bericht uit een andere telex of PC rollen. Tegenwoordig hebben echter digitale modes de telex verdrongen maar ze zijn er nog wel net zoals morse verbindingen.

Verder hebben we nog de mogelijkheid tot slow-scan televisie. Dat zijn stilstaande beelden, die in een aantal seconden op gebouwd worden. Ontvangt men zo'n stilstaand beeld (soms vanaf de andere kant van de aarde), dan is dit een fascinerend gezicht. Speciaal voor de hoge frequenties bestaat de mogelijkheid om via amateur-satellieten verbindingen over grote afstand te maken. De zendamateur richt zijn antenne op een satelliet en deze maakt zijn signaal op een andere plaats op de aarde hoorbaar. Op het ogenblik zijn er al diverse amateur-satellieten actief. Sommige amateurs richten hun antenne op de maan en via een reflectie maken zij zo hun verbindingen met andere amateurs. Dit heet "moon-bounce".

Nu ook de Personal Computer niet meer weg te denken is in de radiowereld zijn de mogelijkheden nog veel talrijker geworden. Zo is het mogelijk morse, telex, amtor en nog vele andere (digitale) signalen door middel van de PC in leesbare tekst om te zetten. Ook weerkaarten (fax) kunnen worden ontvangen en bekeken, sommige programma's stellen je zelfs in staat de weerkaarten in kleur te bekijken.

Nadien is er packet-radio bijgekomen wat niet veel meer wordt gebruikt maar wel APRS een systeem om amateurs om zichzelf 'zichtbaar' te kunnen maken en volgen in auto, boot wereldwijd. Berichten worden, via een netwerk van digitale herhaalstations (nodes) doorgegeven. Uiteraard is dit nog maar een kleine greep uit een scala van mogelijkheden, die de zendamateur ter beschikking staan. Digitale radio in diverse modes is al volop in bedrijf.

U ziet het, zendamateur zijn is een leuke en interessante hobby, die vele beoefenaars kent. In Nederland zijn zo'n 10.000 actieve zendamateurs. Helaas loopt het aantal gestaag terug door vergrijzing en jongeren 'begrijpen' vaak niet wat 'eraan' is......met een whatsapp of skype gaat het altijd toch?

Laat jezelf inspireren en bel eens aan bij een radio amateur in je omgevingof bezoek eens verenigingsavond, je stapt in een totaal andere dimensie!


ZENDAMATEUR, HOE WORD JE DAT ?

Zendamateur ben je niet zomaar daar moet je wel wat voor doen! En dat is: zelf gaan studeren of op een cursus gaan voor het behalen van je zendexamen voor het aanvragen van je zendvergunning met roepletters wat ook wel callsign wordt genoemd.

Er bestaan na een lange tijd van meerder diverse categorieŽn zoals D, C, B, en A momenteel nog maar twee vergunningen :

De N vergunning : Novice (=beginneling). Deze categorie mag met beperkt zendvermogen en op gelimiteerde frequenties zenden.

De F vergunning : In Nederland staat dit voor FULL vergunning.

Helaas heeft onze overheid behoorlijk wat steekjes laten vallen en de amateurs die vroeger de B (morse 8 woorden per minuut) en de FULL vergunning (morse 12 woorden per minuut) die een A vergunning kregen na geslaagd te zijn op een hoop gegooid met de vroeger ook bestaande groep met een C vergunning.

Deze laatste groep mocht omdat zij geen morse examen wilden of hadden gedaan daarom  uitsluitend van de VHF/UHF en SHF banden gebruik maken. De C, B en A vergunningen zijn doordat de exameneis in Nederland voor het morse examen verviel onder een noemer gebracht en kregen allen een F vergunning.

Toch zijn er wel duidelijk verschillen. Niet als amateur of medemens natuurlijk en ook niet in Nederland maar wel degelijk in diverse buitenlanden die nog steeds C amateurs, dus amateurs zonder dat zij morse examen hebben gedaan niet in hun land toelaten op de kortegolf banden, ondanks hun F vergunning.

De "oude" A amateurs die wel een morse examen hebben gedaan in het verleden hebben daar geen enkel probleem mee ook al hebben zij in Nederland nu ook een F vergunning maar op hun vergunning staat wel 'morsecode included' en hebben daarom in dat land een totaal andere status dan hun mede F amateurs zonder die aantekening en worden daarom op de korte golf banden soms restricties of zelfs een totaal zendverbod opgelegd. Voor eventuele vakantieplannen dus altijd eerst informeren bij de administratie van je te bezoeken land(en). !!!!  Dit geldt ook voor het meenemen over de grens, het bezit daar kan zelfs illegaal zijn voor die groep.

AANMELDEN VOOR EEN EXAMEN

Als men meent voldoende kennis te hebben om te kunnen deelnemen aan een van de drie hierboven genoemde examens, dan kan men zich hiervoor opgeven bij Economische Zaken, Agentschap Telecom, de Examencommissie voor Amateur radio-zendexamens. Het adres is Postbus 450, 9700 AL Groningen.

Door mij aangepast artikel, Gedeelten van deze tekst komen uit bronnen van de NVRA te Haarlem.


Bekende radiozendamateurs.

CALL NAME Profession
     
W0ORE Tony England Astronaut
K1JT Joe Taylor Scientist
K1OKI Mickey Schulhof Heads SONY US
KB2GSD Walter Cronkite TV Journalist
K2HEP John Sculley former CEO of Apple Computer
KB2LHI Joe Walsh sk "World's Fastest Shooter"
WA2MKI Larry Ferrari sk Musician/TV personality
K2ORS Jean Shepard sk TV personality
W2TQ Joel Miller Attorney
K2ZCZ George Pataki Governor of New York 1994
W4CGP Chet Atkins Singer/Songwriter
WB4KCG Ronnie Milsap Singer/Songwriter
N4KET David French TV Journalist
K4LIB Arthur Godfrey sk TV personality
KC4OCA Gordon Barnes Meteorologist
N4RH Ralph Haller Former FCC PRB chief
WA4SIR Ron Parise Astronaut
WD4LZC Larnelle Harris Country Music Singer
WD4SKT 14.230 MHz SSTV
KD4WUJ Patty Loveless Country Music Singer
W4ZG Worth Gruelle Author
K4ZVZ Paul W. Tibbets War Hero
W5LFL Owen Garriot Astronaut
N5QWL Jay Apt Astronaut
KC5ZTA Koichi Wakata Astronaut from Japan
WB6ACU Joe Walsh Singer/Songwriter
K6DUE Roy Neal TV personality
K6DXK Ernest P. Lehman Writer, Producer, Actor, Director
W6EZV Gen. Curtis LeMay Military legend
N6FUP Stu Cooks Baseball player
N6GGM Laura Cooks XYL of N6FUP
N6KGB Stewart Granger Actor
KB6LQR Jeana Yeager Pilot/Adventurer
KB6LQS Dick Rutan Pilot/Adventurer
AI6M Barry Friedman 2-time World Champion Juggler
W6OBB Art Bell Radio personality
KB6OLJ Paul J. Cohen Mathematician
KD6OY Garry Shandling TV Personality
W6QUT Freeman Gosden sk Actor
W6QYI Cardinal Roger Mahony Cleric
WB6RER Andy Devine Actor
W6ZH Herbert Hoover, Jr. sk Son of U.S. President
W7DUK Nolan Bushnell Computer Pioneer, Founded Atari
KG7JF Jeff Duntemann Author
K7TA Clifford Stoll Scientist/Author/Actor
NK7U Joe Rudi Baseball player
K7UGA Barry Goldwater sk US Senator
W8JK John Kraus Astronomer
W8PAL Al Gross sk Communications Pioneer/Inventor
9K2CS Prince Yousuf Al-Sabah Royalty
9N1MM Fr. Marshall Moran Renowned Missionary
CN8MH King Hassan II sk King of Morocco
EA0JC Juan Carlos King of Spain
FO5GJ Marlon Brando Actor
GB1MIR Helen Sharman Astronaut
G2DQU Sir Brian Rix Actor/Philanthropist
G3YLA Jim Bacon TV Meteorologist
HS1A Bhumiphol Adulayadej King of Thailand
I0FCG Francesco Cossiga former President of Italy
JI1KIT Keizo Obuchi Former Prime Minister of Japan
JY1 King Hussein King of Jordan
JY1NH Queen Noor Queen of Jordan
JY2HT King Hussein's brother Former Crown Prince Hassan
JY2RZ Prince Raad Royal Jordan Radio Amateur Society
LU1SM Carlos Saul Menem President of Argentina
OD5LE Emil Lahoud President of Lebanon
SU1VN Prince Talal Saudi Arabian royalty
UA1LO Yuri Gagarin First Cosmonaut
U2MIR/UV3AM Musa Manarov Cosmonaut
VK2KB Sir Allan Fairhall Statesman
VK4HA Harry Angel sk at 106 Was Australia's oldest radio amateur
VU2RG Rajiv Ghandi sk late Prime Minister of India
VU2SON Sonia Ghandi XYL of VU2RG
XE1GC Guillermo GonzŠlez Camarena Invented color television picture tube
XE1GGO Enrique Guzman Singer
XE1K Walter Cross Buchanan ex-Minister of Communications and Public Works
XE1MMM Jorge Vargas Singer
XE1N Manuel Medina Built first spark transmitter in Mexico
YU1RL Radivoje "Rasa" Lazarevic Yugoslav ambassador to Brazil